Czym jest insulinooporność?

Insulinooporność to stan charakteryzujący się zmniejszoną wrażliwością tkanek na działanie insuliny, czyli hormonu regulującego poziom cukru we krwi. Nie jest ona klasyfikowana jako choroba, ale jako zaburzenie metaboliczne, które może mieć daleko idące konsekwencje dla zdrowia.

W większości przypadków insulinooporność prowadzi do rozwoju cukrzycy typu 2. Osoby o obniżonej wrażliwości tkanek na insulinę często cierpią na podwyższone ciśnienie tętnicze oraz nieprawidłowe stężenia cholesterolu i triglicerydów. Warto podkreślić, że insulinooporność rzadko kiedy występuje jako jedyne zaburzenie, często towarzyszy jej inne, tworząc tzw. zespół metaboliczny. Zmniejszona wrażliwość na insulinę zwiększa ryzyko rozwoju nie tylko cukrzycy typu 2, ale także chorób układu krążenia.

Jakie są przyczyny?

Insulinooporność zazwyczaj występuje u osób mających genetyczne predyspozycje, przy obecności czynników środowiskowych. Zmniejszona wrażliwość na insulinę, pomimo prawidłowego lub podwyższonego poziomu tego hormonu we krwi, skutkuje nadmierną produkcją insuliny przez organizm. Hiperinsulinemia prowadzi również do zwiększonego apetytu i dalszego przyrostu masy ciała. 

Do głównych przyczyn można zaliczyć:

• Siedzący tryb życia
• Wysokie spożycie tłuszczów i cukrów prostych
• Otyłość brzuszna i nadwaga
• Zmniejszona aktywność fizyczna
• Nieregularne posiłki
• Niektóre leki
• Wiek – ryzyko wzrasta wraz z wiekiem
• Antykoncepcja hormonalna

Jakie są objawy?

Objawy insulinooporności są niespecyficzne, przez co choroba może rozwijać się przez długi czas bez wcześniejszego rozpoznania. Do nieswoistych objawów należą:

• Osłabienie 
• Długotrwałe uczucie zmęczenia, 
• Zwiększony apetyt zwłaszcza na słodycze
• Trudności w utracie masy ciała mimo diety i aktywności fizycznej
• Drażliwość 
• Trudności z skupieniem uwagi
• Wzrost tkanki tłuszczowej głównie na brzuchu
• Nadmierna potliwość
• Częste bóle głowy
• Senność w ciągu dnia po posiłkach oraz pojawiające się kłopoty z zasypianiem w nocy
• Uczucie zimna
• Problemy skórne (ciemne rogowacenia skóry)

Długotrwała insulinooporność prowadzi do rozwoju stanu przedcukrzycowego oraz cukrzycy typu 2. Wysoki poziom insuliny może sprzyjać wzrostowi apetytu u pacjentów, co z kolei sprzyja nadmiernemu przyrostowi masy ciała. Wysoki poziom insuliny jest również powiązany z obniżoną ilością glukagonu, który działa przeciwnie do insuliny. Gdy ilość glukagonu jest obniżona, utrata wagi u pacjentów staje się znacznie utrudniona.

Jak diagnozować?

W celu diagnozy insulinooporności wykorzystuje się kilka metod diagnostycznych:

Oznaczenie glukozy na czczo

Do badania glukozy potrzebne jest pobranie krwi pacjenta. Na poziom glukozy w organizmie wpływa cykl dobowy, a co za tym idzie badanie wykonuje się rano, na czczo. Oznacza to, że pacjent ok. 8-12 godzin przed planowanym badaniem nie powinien nic jeść ani pić (z wyjątkiem wody)

Test obciążenia glukozą (OGTT)

Procedura OGTT polega na pomiarze poziomu glukozy na czczo, spożyciu roztworu glukozy, a następnie dwukrotnym pomiarze poziomu glukozy po 60 i 120 minutach od pierwszego pomiaru. Celem tego badania jest zbadanie reakcji organizmu na gwałtowne wzrosty poziomu cukru we krwi. Wynik podwyższony po jednej lub dwóch godzinach po spożyciu glukozy może wskazywać na insulinooporność.

Metoda HOMA 

Metoda HOMA (Homeostatic Model Assessment) polega na obliczeniu wskaźnika HOMA-IR na podstawie poziomu glukozy i insuliny zmierzonych u pacjenta na czczo rano. Prawidłowa wartość wskaźnika HOMA-IR wynosi 1. Wartość HOMA-IR przekraczająca 2,5 wskazuje na obecność insulinooporności. Niestety, wynik ten może być zakłócony u pacjentów cierpiących na cukrzycę.

Metoda klamry metabolicznej 

Metoda klamry metabolicznej polega na jednoczesnym podawaniu insuliny i glukozy pacjentowi w postaci kroplówki. Dawka insuliny jest stała, natomiast ilość glukozy jest zmienna. Ta technika uchodzi za najbardziej efektywną ze względu na potwierdzoną skuteczność w dokładnym określaniu stopnia insulinooporności. W porównaniu z metodą HOMA, metoda klamry metabolicznej może dostarczyć bardziej jednoznaczne wyniki. Pomimo to, metoda HOMA oraz test obciążenia glukozą są znacznie częściej stosowane do diagnozowania insulinooporności, ponieważ metoda klamry metabolicznej jest kosztowna i przeprowadzana głównie w ramach badań naukowych ze względu na swoją skomplikowaną procedurę.

Leczenie

Leczenie insulunooporności w głównej mierze obejmuje leczenie niefarmakologiczne. W większości przypadków zaburzenie to dotyczy osób z nadmierną masą ciała, ale czasami dotyczy również osób o prawidłowej wadze z wysokim poziomem tłuszczu trzewnego. Nadmiar kilogramów stanowi jedną z głównych przyczyn obniżonej wrażliwości tkanek na insulinę. Dlatego terapia tego zaburzenia przede wszystkim obejmuje redukcje nadmiernej masy ciała

Istotną kwestią jest wykonywanie regularnych badań, które umożliwią wczesne wykrycie nieprawidłowości w metabolizmie węglowodanów. Osoby cierpiące na insulinooporność powinny zawsze konsultować swój stan zdrowia z lekarzem, ponieważ niektóre leki stosowane w innych schorzeniach mogą nasilać ich problemy z wrażliwością komórek na insulinę. Dotyczy to głównie sterydów, leków stosowanych przy nadciśnieniu oraz doustnej antykoncepcji hormonalnej.

Dieta

Zalecenia dotyczące zdrowego żywienia mają zastosowanie zarówno w zapobieganiu, jak i leczeniu insulinooporności. Podstawowym elementem terapii zaburzenia jest zmiana nawyków żywieniowych oraz wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej. Dieta ma zadanie przede wszystkim normalizację poziomu glukozy po posiłkach. Jej składniki powinny zawierać wyłącznie naturalne produkty o niskim indeksie glikemicznym oraz ładunku glikemicznym. Produkty te powodują powolny wzrost stężenia glukozy we krwi oraz powolne jej wchłanianie, niewielki wyrzut insuliny i dłuższe uczucie sytości po zjedzonym posiłku. 

Wśród produktów warto zwrócić uwagę na:

• owoce jagodowe ( jagody, maliny, borówki, jeżyny),
• warzywa (rzodkiew, papryka, pomidory, cukinia, brukselka, bakłażan, ogórek, surowa marchew),
• nabiał (kefir, jogurty naturalne, mozzarella, sery żółte, maślanka, mleko),
• pełnoziarniste produkty zbożowe (otręby żytnie, orkiszowe, gruboziarniste kasze i makarony, itd.)
• mięso, ryby, jajka,
• oleje roślinne (oliwa z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany)
• orzechy, pestki, nasiona

Unikać należy produktów o wysokim indeksie glikemicznym oraz wysokim stopniu przetworzenia, ponieważ po ich spożyciu obserwuje się znaczny wzrost poziomu cukru we krwi, co skutkuje nagłym zwiększeniem poziomu insuliny. Do tych produktów zaliczają się między innymi dojrzałe banany, arbuz, melon, owoce z puszki i kandyzowane, suszone figi, daktyle, żurawina, rodzynki, cukier oraz produkty zbożowe z pszenicy, takie jak drobne kasze (manna, kus kus), ryż biały i makaron pszenny.

Warto pamiętać, że samodzielne stosowanie diety może wiązać się z niedoborami witamin i składników mineralnych, dlatego ważnym aspektem jest skonsultowanie się ze specjalistą dietetykiem. Dlatego jeśli ten problem dotyczy Ciebie nie zwlekaj i zgłoś się po fachową pomoc do SIBO Instytutu w Bydgoszczy.